ბავშვობა, წიგნები…ნაწილი III

ბავშვობაში, ალბათ ხშირად გვიმოგზაურია პარიზის ქუჩებში ალექსანდრე დიუმას ცნობილ გმირებთან: ათოსთან, პორთოსთან, არამისთან და დარტანიანთან ერთად. ყოფილა შემთხვევა, ამ პერსონაჟების თავგადასავლით იმდენად დავინტერესებულვარ, “შატალოზე” წავლასაც არ მოვრიდებივარ სკოლიდან. ერთი სული მქონდა, ოღონდაც ეს წიგნი ამეღო ხელში და დროებით მოვწყვეტილიყავი სამყაროს. დღესაც კი, ვკითხულობ ამ წიგნს და სტრიქონებს შორის მეღიმება, თიქთქოს ახალს ვკითხულობ რამეს და ჯერ არ ვიცი როგორ დასრულდება. რა თქმა უნდა საუბარი მაქვს დიუამს უკვდავ რომანებზე: “სამი მუშკეტერი”, “ოცი წლის შემდეგ” და “ათი წლის შემდეგ”.

“სამი მუშკეტერი”

როდესაც მეკითხებიან, რომელი არის შენი საყვარელი წიგნი, მეც პირდაპირ ვღებულობ ამ შეკითხვას და ვპასუხობ: “სამ მუშკეტერი”. პასუხის შემდეგ, უმეტესად ვხედავ ირონიულ სახეს, რომელიც მეუბნება: “პინოქიოს” ახალი გამოშვება მაქვს სახლში და გათხოვებო. ალბათ ამ წიგნის პერსონაჟები წარმოუდგენიათ ადამიანები, რომლებმაც რამდენჯერმე გმირული საქციელით გადაარჩინეს სამშობლო და ამით ყველა ქალის გული დაიპყრეს. კაცს მეტი რა დააინტერესებს, ყველა კაცი ხომ ერთნაირიაო!?

თუმცა, ალბათ ასეთი ადამიანებისგან, ვინმემ მაინც თუ წაიკითხა იძულებით, მაინც “ტეხავს”, რომ არ მაქვს წაკითხულიო, მასზე წარუშლელ შთაბეჭდილებას დატოვებდა. ამ წიგნში აღმოაჩენდნენ არა ცხოველური ინსტიქტის დონეზე დაყვანილ პერსონაჟებს, არამედ ძლიერ, თავდადებულ, პატიოსან, ძუნწ და ხარბ პიროვნებებს. ალექსანდრე დიუმას ადამიანის თვისებების აღწერის საოცარი ნიჭი აქვს. მან დაამეგობრა: ძუნწი და ცოტა ხარბი დარტანიანი, ეშმაკი და მელა არამისი, სულელი და ზორბა პორთოსი და კეთილშობილი, პატიოსანი ათოსი. ამდენი ნაკლის მიუხედავად, მათ საერთოც ბევრი გააჩნიათ და რაც მთავარია: მეგობრობა, სიყვარული და თავდადება, არა მარტო ერთმანეთისადმი, არამედ სამშობლოსადმი. “ერთი ყველასათვის და ყველა ერთისათვის” – ეს ფრაზა წიგნში არ გამოიყენება, თუმცა ფილმში კარგად მიუსადაგა რეჟისორმა.

ალექსანდრე დიუმა 

წიგნი ასევე ისტორიულ ფაქტებსაც ასახავს. რა თქმა უნდა დიუმამ ბევრი მოვლენა გააზვიადა, ზოგიერთი თავად მოიფიქრა და ზოგიერთიც მხატვრულად აღწერა, მაგრამ კარგად დაგვანახა იმ დროინდელი საფრანგეთი და სამეფო კარის ნიუანსებში ჩაგვახედა. “სამ მუშკეტერში” კარგად ჩანს კარდინალი რიშელიე, რომელიც დღევანდელი საზომებითაც კი, მსოფლიო დონის პოლიტიკოსი გახლავთ. ბევრი ისტორიული ნახატი, თუ წყარო გვაჩვენებს მას, როგორც ერთ სავარძელში მჯდომ ადამიანს, რომელიც კაბინეტიდან მართავდა ევროპას, თუმცა ძალიან სწორად დახატა მისი სურათი მწერალმა და გვაჩვენა ის ენერგიული, ჭკვიანი და ძლიერი პიროვნება, რომელიც შიშის ზარს ცემდა იმ დროინდელ ევროპას.

“ოცი წლის შემდეგ”

შესანიშნავი რომანის, გენიალური გაგრძელება. ნებისმიერ სფეროში, შექმნაზე ძნელი, ალბათ შენარჩუნებაა. ბევრი კრიტიკის და ბრზილიური საპნის ოპერებთან შედარების მიუხედავად, ჩემს თაროზე მაინც იკავებს ადგილს. ამ რომანში, ისევე როგორც პირველ ნაწილში, კარგად ჩანს ბედის წაღმა-უკუღმა ტრიალი, მეგობრებისგან დავიწყებული და ლოთობისთვის განწირული ადმაიანის შემოტრიალება, მეფისგან მივიწყებული ადამიანების უანგაროდ დაბრუნება და სხვადასხვა მიზნებისკენ სწრაფვა. ამ წიგნში ოთხეული ერთმანეთს განუდგება, ერთმანეთის წინააღმდეგ ხმალსაც იშიშვლებენ და ბარიკადების საწინააღმდეგო მხარესაც დადგება, თუმცა ბოლოს, ყველა გარეშე გრძნობაზე მეგობრობა იმარჯვებს. ამ წიგნში ჩანს განსვენებული ლომი რიშელის გზის გამგძელებელი, მელა მაზარინი, ინგლისის სიკვდილით დასჯილი მეფე: ჩარლზ სტიუარტი და ოლივერ კრომველი. მეგობრები ახალი ფათერაკების ძიებაში ახლა ინგლისს გადაწვდებიან, მეფეს მიემხრობიან და თავგანწირულად დაიცავენ მის ინტერესებს.

“ოცი წლის შემდეგ” არ გავს იმ წიგნების თუ მხატვრული ფილმების ნაკრებს, სადაც მხოლოდ სიკეთე იმარჯვებს, ან პერსონაჟები მხოლოდ კარგი ადამიანების მხარეს იბრძვიან. აქ ჩანს ბედის დაცინვა, თავჩაუხრელი და თავგანწირული ბრძოლის მიუხედავად მარცხი და წარსულთან შეხვედრა. წიგნი გამოირჩევა მოვლენების საოცრად აღწერით და მკითხველი წიგნში მომხდარი მოვლენების მონაწილედ აღიქვამს თავს და არა, როგორც შორიდან მაყურებელი.

“ათი წლის შემდეგ, ანუ ვიკონტ დე ბრაჟელონი”

უკვე მოხუცებული მუშკეტერები, როგორც “ოცი წლის შემდეგ” სხვადასხვა ცხოვრებას ეწევიან. თუმცა ყოველივეს საზრუნავი, ახლა ათოსის შვილობილი რაულია. დარტანიანი ახლა მუშკეტერების კაპიტანია და ძირითადად მოქმედება ახალგაზრდა ვიკონტის გარშემო ხდება. ამ ტრილოგიის მესამე წიგნი მეტად სევდის მომგვრელია. აქ მკითხველი მოწმე ხდება ჭაბუკი აზნაურის უმწიკვლო, უანგარო სიყვარულის, რომელსაც ტრაგიკული დასასრული აქვს. ამ ნაწილში კიდევ ერთი, ყველასთვის საყვარელი მუშკეტერი იღუპება, რაც უფრო მეტად ამზეფრებს ამ წიგნის ტრაგიზმს. სამივე ნაწილის წაკითხვის შემდეგ მკითხველისთვის თითქმის შეუძლებელი იქნება ცრემლების შეკავება და ამ წიგნებისთვის მეორედ არ დაბრუნების სურვილი.

გიორგი ხარშილაძე

ბავშვობა, წიგნები… ნაწილი II


განვაგრძოთ დანარჩენი წიგნების მიმოხილვა. მაინ რიდის კიდევ ერთი, ძალიან საინტერესო სათავგადასავლო ნაწარმოებია “პატარა ზღვის მგელი”. მისი სხვა რომანებისგან განსხვავებით, ამ წიგნში თხრობა პირველ პირში მიმდინარეობს. სიუჟეტი ეხება ყმაწვილს, რომელსაც ოცნება აქვს გახდეს მეზღვაური, იმოგზაუროს ზღვებში, გამოიაროს თავგადასავლები.

იგი ბევრი წვალების შემდეგ მოახერხებს გემზე შეპარვას, თუმცა ტრიუმში მოხვდება, ყუთებსა და კასრებს შორის, რითაც ხომალდის კაპიტანს ტვირთი გადაჰქონდა. მძიმე ყუთებს შორის მოქცეული ბიჭი ჯიბის დანით ორი კვირის განმავლობაში იკაფავს გზას გემბანისკენ. მას მოუწევს ტრიუმის ვირთხებთან გამკლავება, საჭმლისა და სასმლის ძიება სხვასასხვა კასრსა თუ ყუთში, იგი იყენებს მთელ თავის ცოდნასა და გამოცდილებას.

საბოლოოდ  არ დანებდება, თავს დააღწევს ყველა ხიფათს და გემბანზე აძვრება, სადაც მეზღვაურები მოასულიერებენ და თავის ეკიპაჟში მიიღებენ. ამ ამბავს ყოფილი კაპიტანი ჰყვება, რომელიც სამსახურიდან გადამდგარია და სიბერეს თავის დაგროვილი სიმდიდრით ატარებს.

ამ წიგნში კიდევ ერთხელ ვლინდება მაინ რიდის ნაწარმოებებისთვის დამახასიათებელი ოპტიმიზმი და მუდმივი ბრძოლა შედეგის მიღწევისთვის, განსაკუთრებით ეს გამოიკვეთა “პატარა ზღვის მგელის” ერთ-ერთ თავში, რომელსაც ლათინური სიტყვა EXCELSIOR – “უფრო მეტი, ვიდრე ” ეწოდება, ანუ შესაძლებლობების მაქსიმუმის გაკეთება.

მინდა გადავიდე ჩემ საყვარელ კიდევ ერთი მწერლის, ჟიულ ვერნის ნაწარმოებებზე. ჟიულ ვერნი სათავგადასავლო  ჟანრის ერთ-ერთი საუკეთესო წარმომადგენელია, ამას გარდა შეგვიძლია  სამეცნიერო ფანტასტიკის ერთ-ერთ ჩამომყალიბებლად მივიჩნიოთ. მისი 65 ტომიანი თხზულებების კრებულ “არაჩვეულებრივი თავგადასავლებიდან”, რომელთაგან საუკეთესო ნაწარმოებები ქართულად არის თარგმნილი. ციკლ “უჩვეულო მოგზაურობებში”, რომლის რვატომეულიც ჩემს ბიბლიოთეკაშია განსაკუთრებით მიყვარდა და ახლაც ძალიან მომწონს კაპიტან გრანტის შვილები, ოთხმოცი ათასი კილომეტრი წყალქვეშ და საიდუმლო კუნძული – რომლებსაც ერთმანეთთან აქვთ გარკვეული კავშირი. ასევე ძალიან საინტერესოა 15 წლის კაპიტანიც.

ჟიულ გაბრიელ ვერნი

დავიწყებ კაპიტან გრანტის შვილებით. ეს იყო ჩემს მიერ წაკითხული ჟიულ ვერნის პირველი  რომანი, თუმცა მას შემდეგ კიდევ ბევრჯერ წავიკითხე და ყოველთვის ვპოულობ მასშჳ რაღაც ახალს და საინტერესოს. კაპიტან გრანტის შვილები ძალიან დამაინტრიგებლად იწყება – შოტლანდიელი ლორდი გლენარვანი, მისი მეუღლე ელენი და  ნათესავი მაიორი მაკ-ნაბსი იახტა “დუნკანით” სეირნობენ ზღვაში, ამ მოგზაურობისას აღმოაჩენენ ბოთლს, რომელშიც კაპიტან გრანტის ნახევრად გადაშლილი, სამ ენაზე დაწერილი წერილი დახვდებათ. სამივე წერილის გაანალიზებით ისინი დაადგენენ, რომ გრანტის გემი დაიღუპა, ეკიპაჟი რომელიღაც სანაპიროზეა გარიყული და შველას ითხოვს, ეს სანაპირო კი 37-ე პარალელზე მდებარეობს. შოტლანდიაში დაბრუნებულ გლენარვანს კაპიტან გრანტის შვილები, ყმაწვილი რობერტი და ქალიშვილი მერი ესტუმრებიან.

ელენი ხვდება მერი და რობერტ გრანტებს

თავისი მეუღლის, ელენის თხოვნით, გლენარვანი ხომალდ “დუნკანით” სახიფათო მოგზაურობაში გაეშურება მაიორ მაკ-ნაბსთან, ელენთან, გრანტის შვილებთან, გემბანზე შეცდომით მოხვედრილ შესანიშნავ ფრანგ გეოგრაფ ჟაკ პაგანელთან და კაპიტან ჯონ მანგლსთან ერთად. პაგანელი განსაკუთრებულ დახმარებას გაუწევს წერილების გაშიფვრაში, თუმცა მიუხედავად ამისა, ისიც შეცდება და მოგზაურები ჯერ სამხრეთ ამერიკის ანდებს, შემდეგ ატლანტიკის ოკეანის კუნძულებს, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას ეწვევიან, ვერ პოულობენ კაპიტან გრანტს, თუმცა აღმოაჩენენ მის თანამგზავრ აირტონს, რომელიც ავსტრალიაში მუშაობს ირლანდიელი ფერმერის ოჯახში.

ტომ აირტონი

აირტონი გლენარვანის ნდობას მოიპოვებს  და კატორღელ ამხანაგებთან ერთად ეცდება მათ დახოცვასა და იახტა “დუნკანის” ხელში ჩაგდებას, თუმცა ეს არ გამოუვა და ტყვედ ჩავარდება. დასასჯელად მას თაბორის კუნძულზე მარტოსულს დატოვებენ, სადაც მოულოდნელად კაპიტან გრანტსა და მის გადარჩენილ მეზღვაურებს წააწყდებიან. საბოლოოდ ყველაფერი კარგად სრულდება და მოგზაურები გამარჯვებულები ბრუნდებიან შინ. ჟიულ ვერნი შესანიშნავად აღწერს გეოგრაფიულ და ისტორიულ ფაქტორებს, რისთვისაც მოხერხებულად გამოიყენა ჟაკ პაგანელის ძალიან საინტერესო, სასაცილო და ნამდვილი ფრანგული ხასიათის პერსონაჟი, რომელიც მუდამ დინჯსა და სერიოზულ მაიორ მაკ-ნაბსს ეკინკლავება.

სამხრეთ ამერიკის ანდები 

კარგად არის აღწერილი სამხრეთ ამერიკის, ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის ფლორა და ფაუნა, ასევე ატლანტიკის ოკეანის სხვადასხვა კუნძულისა. ჩანს ზელანდიელი მაორების, ავსტრალიელი აბორიგენებისა და ამერიკელი ინდიელების ცხოვრების წესი და ტრადიციები, კოლონისტთა სამოსახლოები, ნადირობა სხვადასხვა ცხოველსა თუ ფრინველზე, ოკეანეში მოგზაურობის თავისებურებები. მნიშვნელოვანი მომენტია მოგზაურთა დასაღუპად მრავალი ბოროტების ჩამდენი აირტონის უკაცრიელ კუნძულზე დატოვება, იქ სადაც მისი ყოფილი კაპიტანი გრანტი სახლობდა გემის ჩაძირვის შემდეგ. აირტონი საკვანძო პერსონაჟი გამოდგება ჟიულ ვერნის სხვა რომანში – საიდუმლო კუნძულში, რომელსაც ასევე სხვა ნაწარმოები – 80 000 კილომეტრი წყალქვეშ უკავშირდება.

80 000 კილომეტრი წყალქვეშ ჟიულ ვერნის შემოქმედებს მწვერვალად იქცა. ეს ნაწარმოები აღწერს საიდუმლოებებით მოცულ კაპიტან ნემოს ისტორიას, რომელიც წყალქვეშა ნავ “ნაუტილუსით” მოგზაურობს ზღვის სიღრმეებში, აღარ ეკარება ხმელეთს და ყველაფრისთვის თავის ხომალდს იყენებს. აქ ავლენს ჟიულ ვერნი განსკუთრებულ ფანტაზიასა და მეცნიერების შესანიშნავ ცოდნას, რისი წყალობითაც მან ამ წიგნით დროს გაუსწრო, წარმოიდგინა რა “ნაუტილუსი”, რომლის მგსავსის არსებობაც კი ჟიულ ვერნის დროისთვის წარმოუდგენელი იყო. კაპიტანი ნემო ფლობს მომავლის ტექნოლოგიებს, რითაც ოკეანეში ისე ცხოვრობდა, რომ ხმელეთიდან არაფერი სჭირდებოდა.

რამდენჯერმე მის ნაუტილუსს სხვადასხვა ქვეყნის გემები შეეჯახნენ და დაზიანდნენ, რის გამოც ევროპასა და ამერიკაში იგი ცალრქიან ვეშაპად მიიჩნიეს და მის წინააღმდეგ ამერიკული საბრძოლო ხომალდი გაგზავნეს, რომელსაც ფრანგი მეცნიერი არონაკსი, მისი მსახური კონსეი და ვეშაპთმჭერი, კანადელი ნედ ლენდი ახლდა. გემი ნაუტილუსთან ბრძოლის შედეგად ჩაიძირება, ხოლო პროფესორი არონაკსი, ნედ ლედი და კონსეი კაპიტან ნემოსთან აღმოჩნდებიან ტყვედ. ნემო თავიდან იზოლირებულ ოთახში ამყოფებს, შემდეგ კი მათთან ურთიერთობას დაიწყებს. კაპიტანთან ერთად ისინი მთელ ოკეანეებს და ზღვებს მოივლიან, ინადირებენ ზღვის ფსკერზე, მოხვდებიან ყინულოვან წყლებში.

ნემო გააცნობს მათ ნაუტლისუსის კონსტრუქციას, ოკეანის საიდუმლოებებსა და მეცნიერების ისეთ მიღწევებს, რომელიც არც ევროპაში და არც ამერიკაშია ცნობილი. ყინულოვან ოკეანეში ცურვისას ნაუტილუსი დაზიანდება, მეზღვაურების ნაწილი დაიღუპება, კაპიტანი ნემო ხომალდზე დარჩება, ხოლო ფრანგი მეცნიერი, ნედ ლენდი და კონსეი გადარჩებიან და მშვიდობით მიაღწევენ სამშობლოს. ამ ნაწარმოებზე ძალიან ბევრის დაწერა შეიძლება, მაგრამ თავს აღარ მოგაწყენთ, დანარჩენს თავად წიგნში გაეცნობით. ჟიულ ვერნი საინტერესოდ გვიხატავს არამხოლოდ გეოგრაფიულ გარემოსა და ფლორა-ფაუნას, არამედ თავად პერსონაჟებსაც. ნამდვილად გამორჩეულია კაპიტანი ნემოს(ლათინურად Nemo ნიშნავს  “არავინ”), საიდუმლოებებით მოცული გენიოსის პიროვნება, რომელსაც რაღაცამ აიძულა, დაეთმო ამქვეყნიური ცხოვრება და ზღვისთვის მიეცა თავი, იგი დაღუპული იყო ხმელეთისთვის, მაგრამ წყალქვეშ აგრძელებდა არსებობას, მიუხედავად იმისა, რომ მან თითქმის ყველაფერი იცოდა, რაც დედამიწაზე ხდებოდა.

იგი სინამდვილეში ინდოელი რაჯას ვაჟი, დაკარი აღმოჩნდება, რომლის ქვეყანაც ინგლისელებმა დაიპყრეს. იგი ინდოელი სიპაების აჯანყებას მეთაურობდა მე-19 საუკუნის 50-იან წლებში, მაგრამ ეს ამბოხი მარცხით დასრულდა, პრინცი დაკარის გამოსასყიდად ინდოელებმა დიდი თანხა გადაიხადეს, ხოლო მისი ცოლ-შვილი ინგლისელებმა ტყვეობაში დახოცეს. ევროპაში მიღებული მრავალმხრივი განათლებისა და უდიდესი ნიჭის წყალობით დაკარმა შექმნა “ნაუტილუსი”, შემოიკრიბა ერთგული ხალხი და ოკეანეს მიაშურა. მისი დევიზი იყო Mobile in Mobili, რაც ლათინურად ნიშნავს “მოძრავი მოძრავში”. ნემოს აზრით: “ზღვა დესპოტებისთვის მიუწვდომელია. მის ზედაპირზე მათ კიდევ შეუძლიათ იომონ და დახოცონ ერთმანეთი, მაგრამ ათიოდე ფუტის სიღრმეზე მათი ძალაუფლებაც სრულდება… ახ პროფესორო, იცხოვრეთ ზღვის სიღრმეში! მხოლოდ აქ არის ადამიანი ჭეშმარიტად თავისუფალი!

ამ რომანს ჰყავს კიდევ ერთი კოლორიტული პერსონაჟი, ეს კანადელი მებარჯე ნედ ლენდია. იგი ნამდვილი მეზღვაურისა და მონადირის ხასიათს ამჟღავნებს, რაც მის ტლანქ იუმორთან ერთად სასაცილო, სახასიათო პიროვნების სახეს წარმოგვიდგენს. მიუხედავად იმისა, რომ ჟიულ ვერნი უამრავი საინტერესო ნაწარმოების ავტორია, “80 ათასი კილომეტრი წყალქვეშ” მაინც მისი შემოქმედების მწვერვალი და ქვაკუთხედია, რომელიც საუკუნის შემდეგაც არ ტოვებს პოპულარობას ხალხს შორის.

შემდეგ ნაწილში კიდევ რამდენიმე წიგნს შემოგთავაზებთ…

strong

ბავშვობა, წიგნები… ნაწილი I


Ave ჩემო მკითხველო! მინდა გავიხსენო და თქვენც გაგახსენოთ ის პერიოდი, როდესაც პირველად დაიწყეთ ლიტერატურის კითხვა, გაეცანით ისეთ ავტორებს, რომელთა წერის მანერა, მათი წიგნების თემატიკა თქვენთვის ახლობელი, სასიამოვნო და ადვილად აღსაქმელი გამოდგა. ეს პირველი ნაბიჯებია წიგნების დიდი სამყაროსკენ და მეტად მნიშვნელოვანია ამ პერიოდში როგორ ვითარდება ადამიანის მიდრეკილებები და ინტერესები, რაც ხშირ შემთხვევაში სწორედ ლიტერატურის გაცნობისას ჩნდება.

მე ძალიან მიხარია, რომ ადრეულ ასაკშივე მასწავლეს კითხვა, რადგან იმდენი წიგნი არსებობს, რომ დრო არასოდეს გეყოფა ყველა წაიკითხო, თუნდაც ეს შენს ინტერესებზე დაფუძნებული ნამუშევრები იყოს, ამიტომ არ ღირს დროის დაკარგვა, წიგნი ერთ-ერთი უდიდესი რამ არის, რაც ადამიანის გონებას და მუშაობას შეუქმნია, იგი გვაძლევს არამარტო ზოგად ინფორმაციას, არამედ ჩვენ ვსწავლობთ ცხოვრებას, შევიცნობთ სამყაროსა და ადამიანებს, გვივითარდება ფანტაზიის უნარი… რათქმაუნდა გააჩნია რას ვკითხულობთ, მაგრამ როგორც ნათქვამია – არ არსებობს წიგნი, რომლიდანაც ვერაფერს ისწავლი, ყველაზე უარესი ნაწარმოებიდანაც კი შეიძლება რამე ისწავლო…

მე ბევრი ისეთი წიგნი მაქვს, რომელსაც ადრეც სიამოვნებით ვკითხულობდი და ახლაც. მათ ჩემი ბავშვობა გაალამაზეს და გაამრავალფეროვნეს, ზოგიერთი მათგანი ათჯერ, ოცჯერ მაინც მექნება წაკითხული და დარწმუნებული ვარ კიდევ წავიკითხავ, რადგან ეს წიგნები ჩემი ცხოვრების ნაწილად იქცა და მათ მიმართ განსაკუთრებული დამოკიდებულება მაქვს ჩამოყალიბებული.  მინდა ზოგიერთი მათგანი მოკლედ მიმოვიხილო, იმედი მაქვს მოგეწონებათ, ხოლო თუ წაკითხული არ გაქვთ – წაკითხვის სურვილი გაგიჩნდებათ.

თომას მაინ რიდი 

მინდა დავიწყო ჩემი და არამარტო ჩემი ერთ-ერთი უსაყვარლესი მწერლით – მაინ რიდით. მისი ნაწარმოებებიდან განსაკუთრებით მიყვარს სამხრეთ აფრიკელი ბურების ოჯახის შესახებ დაწერილი ტრილოგია, ბორნეოს ხიზნები, ოკეანეში დაკარგულები და პატარა ზღვის მგელი, რათქმაუნდა შესანიშნავია უთავო მხედარი, შორეულ პრერიებში, კვარტერონი და სხვა ნაწარმოებები, მაგრამ განსაკუთრებულად სწორედ ზემოთ ჩამოთვლილი წიგნები შემიყვარდა.

დავიწყოთ ბურებით. მაინ რიდის ამ ტრილოგიაში აღწერილია სამხრეთ აფრიკაში ჰოლანდიელ ბურებსა(კოლონისტ ფერმერებს) და ინგლისელებს შორის მიმდინარე ომის პერიოდი, მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარი. ბურთა ერთი ოჯახის, ვან ბლოომების თავგადასავალი ძალიან ჩამთრევი და საინტერესოა. კალიების შემოსევის გამო ისინი დაკარგავენ მთელ მოსავალს და იძულებულები ხდებიან გაპარტახებულ და გაუდაბურებულ მხარეს გაეცალონ. მათ უამრავი ფათერაკი გადახდებათ თავს, მაგრამ გმირულად გაუმკლავდებიან, შემდეგ კი სპილოებზე ნადირობასა და ძვირფასი ეშვების შეგროვებას დაიწყებენ.

ვან ბლოომების ოჯახი

უნდა აღინიშნოს, რომ საოცრადაა აღწერილი სამხრეთ აფრიკის ფლორისა და ფაუნის თავისებურებები, უცხო ცხოველები და ფრინველები, მცენარეები, მწერებიც კი. ვხვდებით ნადირობის სცენებს სპილოზე, მარტორქაზე, ლომზე, ანტილოპაზე, აფთარსა და აფრიკული ფაუნის სხვა გამორჩეულ არსებებზე. განსაკუთრებით საინტერესო და გამორჩეულია შავტუხას – აფრიკელი მსახურის სახასიათო პერსონაჟი, იგი ბუშმენების ტომიდან არის, რომლებიც პიგმეებთან ერთად ყველაზე დაბლებად ითვლებიან აფრიკაში.

აფრიკული სავანა

შავტუხას აფრიკის შვილი და ამ ქვეყნის ხალხთა წარმომადგენელია, იგი გვაცნობს ბუშმენურ ტრადიციებსა თუ რიტუალებს. ავტორი ახერხებს მკითხველი ამოგზაუროს აფრიკულ სავანებში, მდინარე ორანჟისა და ლიმპოპოს სანაპიროებზე, კითხვის დროს შეუქმნას ეფექტი, თითქოს აფრიკაში იმყოფება და ყოველივეს თვითონ ადევნებს თვალს. საბოლოოდ ტრილოგიის პირველი ნაწილი მთავრდება იმით, რომ ვან ბლოომები მოახერხებენ საკმარისი სპილოს ეშვების შეგროვებას, რითაც დაკარგულ ქონებას აღადგენენ და ქალაქში დასახლდებიან.

ბუშმენი მონადირე

ტრილოგიის მეორე ნაწილი კვლავ ვან ბლოომების შესახებ არის. ახალგაზრდა ჰენრიკ ვან ბლოომი თავის ძმა ჰანსსა და მეზობელ ბურ ახალგაზრდებთან ერთად სანადიროდ მიდის აფრიკულ სავანებში. ისინი მრავალ ხიფათს გადააწყდებიან, იმოგზაურებენ სამხრეთ აფრიკის სხვადასხვა მხარეში, ინადირებენ ლომებზე, სირაქლემებზე, რაშიც მათი ზანგი მსახურებიც მიიღებენ მონაწილეობას და თავსაც გამოიჩენენ. კარგად ჩანს ლომის, ამ მრისხანე მტაცებლისა და აფთრის თვისებები, როგორ ნადირობენ, როგორი ყნოსვა და მხედველობა აქვთ. მონადირეები ყვებიან სხვადასხვა ამბებს აფრიკული ბუნების შესახებ, რაშიც მაინ რიდი ახერხებს გამოიყენოს თავისი მდიდარი ცოდნა და მკითხველს ბევრ საინტერესო საკითხზე ესაუბროს თავისი პერსონაჟების პირით.  ნადირობა საკმაოდ წარმატებული და თავშესაქცევი გამოდგება, ახალგაზრდა ბურები კმაყოფილები დაბრუნდებიან შინ.

ბურები 

ტრილოგიის მესამე ნაწილში ვან ბლოომებისა და მათი მეგობრების მიზანი პატარა აფრიკული ჟირაფის ცოცხლად შეპყრობაა, რაზეც დიდი ჯილდოა დაწესებული. გმირები უამრავ ხიფათს გამოივლიან, ინადირებენ ბეჰმოთებზე, რომელთა კბილები სპილოს ეშვზე ძვირად ფასობს, შეხვდებიან სხვადასხვა ტომის აფრიკელებს, იბრძოლებენ მათ მტრებთან, ინადირებენ ჟირაფზე სხვადასხვა საშუალებით, ხშირად სიკვდილსაც ჩახედავენ თვალებში, მაგრამ საბოლოოდ გადარჩებიან და ექსპედიციას წარმატებით დაასრულებენ.

ზოგადად ამ წიგნს, გარდა იმისა, რომ შესანიშნავი საკითხავია და გვართობს, ბევრი სხვა დატვირთვაც აქვს, თუნდაც ის, რომ გვაძლევს მდიდარ ინფორმაციას მე-19 საუკუნის სამხრეთ აფრიკის შესახებ, ასახავს სხვადასხვა რასის ხალხის ურთიერთობას ერთმანეთთან და ადამიანის ჭიდილს ბუნებასთან. ჩემი აზრით ეს მაინ რიდის ერთ-ერთი საუკეთესო ნაწარმოებია და თუ არ წაგიკითხავთ, გირჩევთ რომ ნახოთ ეს წიგნი, ნამდვილად არ ინანებთ და სიამოვნებასაც მიიღებთ.

მაინ რიდის ნაწარმოებებიდან პირველად “ბორნეოს ხიზნები” წავიკითხე. ეს წიგნი ასახავს გემის ჩაძირვის შემდეგ გადარჩენილ და ბორნეოს კუნძულზე მოხვედრილი კაპიტან რედვუდის, მისი ვაჟის, ქალიშვილისა და ორი მეზღვაურის ისტორიას. ეს ადამიანები არ შეეპუებიან სიძნელეებს, გადალახავენ მარჯნის რიფებს, კუნძულზე მოძებნიან თავშესაფარს, საკვებს.

ისინი თავს იცავენ ნიანგებ-გავიალებისა და ორანგუტანტებისგან, ერიდებიან მეკობრეებთან და აადგილობრივ მკვიდრებთან შეხვედრას. მათი წინამძღოლი ამ კუნძულზე, მალაელი სელლუა. იგი გამოცდილი მონადირე და სუმატრასა და ბორნეოს ფლორისა და ფაუნის კარგი მცოდნე გამოდგება.

ორანგუტანგისა და გავიალის ბრძოლა


მაინ რიდი აღწერს ბორნეოს ბუნებას, კლიმატს, სასარგებლო და მავნე მცენარეებს, ცხოველებს. მოგზაურები კუნძულზე არსებული ინგლისური კოლონიისკენ მიისწრაფვიან, გზად კი უამრავ  დაბრკოლებას შეხვდებიან. საინტერესო პერსონაჟია ირლანდიელი მეზღვაური მურტაჰი. მასში მაინ რიდმა ნამდვილი ირლანდიელის ხასიათი გამოკვეთა. იგი ზოგჯერ ხიფათში ეხვევა, სულელობს, მაგრამ მოგზაურებს მაინც ბევრ საქმეში ეხმარება.

მახრჩობელა გველის თავდასხმა მურტაჰზე

გმირების მცდელობა წარმატებით დაგვირგვინდება და ისინი ინგლისურ დასახლებამდე მიღწევას შეძლებენ. მიუხედავად იმისა, რომ ბორნეოს ხიზნებში, ისევე, როგორ მაინ რიდის ნაწარმოებების უმეტესობაში, საკმაოდ არის შეცდომები ამა თუ იმ ბიოლოგიურ, გეოგრაფიულ თუ ისსტორიულ საკითხში, მაგრამ ეს უბრალოდ იმ დროის მეცნიერული წარმოდგენების ბრალია, მაშინ ხომ არ იყო ყველაფერი ისე შესწავლილი, როგორიც დღესაა.

კაპიტანი რედვუდი კლავს გიგანტურ ხვლიკს 

თავის დროის კვალობაზე კი მაინ რიდის თხზულებებში მოცემული ინფორმაცია ნამდვილად შესანიშნავი და უნიკალურია.

ოკეანეში დაკარგულები ჩემი აზრით მაინ რიდის საუკეთესო ნაწარმოებია უთავო მხედართან ერთად. ამ ნაწარმოებში გამძაფრებულია ის თვისება, რაც მაინ რიდის ნაწარმოებების სხვა გმირებსაც ახასიათებთ – შეუპოვრობა, ოპტიმიზმი და ბრძოლისუნარიანობა. მონებით მოვაჭრე კაპიტნის გემის ჩაძირვის შემდეგ, გადარჩენილი მეზღვაურები, მათ შორის ყმაწვილი უილიამი და მისი მეგობარი ბენი პატარა ტივით მოახერხებენ გადარჩენას. ისინი საშინელი საფრთხის წინაშე დადგებიან, თუმცა იმედს არ კარგავენ და გასამხნეველად ლოცულობენ.

ბენის მოხერხებულობის წყალობით ისინი მოახერხებენ წვიმის წყლის შეგროვებას, ზვიგენის შემოტევის მოგერიებას და მის საკვებად გამოყენებას. მალე ისინი გემიდან გადარჩენილ კიდევ ორ ადამიანს წააწყდებიან, შავკანიან მზარეულ თოვლიას და ახალგაზრდა და მშვენიერ აფრო-პორტუგალიელ გოგონა ლალის, რომლის მიმართაც უილიამი გულგრილი არ არის. ორი ტივის გაერთიანებით გმირები უფრო დიდ ტივს  გააკეთებენ, რომელსაც ბენი “კატამარანს” უწოდებს. ოკეანეში კიდევ ერთი დიდი ტივი დაცურავს, დაღუპული გემის დანარჩენი წევრებით, უსაკვებოდ დარჩენილები ისინი ერთმანეთს ჭამენ, მათი ლიდერი ბოროტი ავანტიურისტი, ფრანგი ლეგროა.

საბოლოოდ “კატამარანი” და დიდი ტივი ერთმანეთს წააწყდებიან მოტივტივე მკვდარი ვეშაპის მახლობლად, ბენი და ლეგრო ერთმანეთს მანამდეც ემტერებოდნენ. ბენი, უილიამი, ლილი და თოვლია მოახერხებენ გადარჩენას, ლეგრო და მეზღვაურები კი დაიღუპებიან. შემდეგ “კატამარანი” გემის შეშლილ კაპიტანსაც წააწყდება. ეულად დარჩენილს ოკეანეში. კაპიტანიც დაღუპული მეზღვაურების ბედს გაიზიარებს. ვეშაპთმჭერი გემი კი, რომელიც მოკლული ვეშაპისთვის დაბრუნდება, ოკეანეში დაკარგულებს შეიკედლებს და იხსნის ამ მძიმე ვითარებიდან.

სტატიის მეორე და მესამე ნაწილებში  სხვა წიგნებზე გესაუბრებით, ადიოს!

“ჰობიტი” – ხუთი ლაშქრის ბრძოლა


ხუთი ლაშქრის ბრძოლა ტოლკინის სამყაროს ერთერთი ყველაზე ცნობილი და გამორჩეული მოვლენაა,

რადგან ამ შეტაკებაში მონაწილეობა შუამიწეთის თითქმის ყველა ხალხმა მიიღო, მათ შორის;ელფებმა, ადამიანებმა, ჯუჯებმა, არწივებმა და ვარგებმა. მოქმედება ბეჭდის ომის დაწყებამდე ვითარდება მარტოსული მთის მიდამოებში, სადაც ჯუჯებმა თორინის მეთაურობით თავიანთ სიმდიდრეს მიაკვლიეს, რაც ომის მიზეზად იქცა, რადგან წილის მისაღებად იქ თავი ადამიანებმა და ელფებმა მოიყარეს, ხოლო თორინის დასახმარებლად ჯუჯათა მეფე დაინი მივიდა.

ბრძოლის მეთაურები:

დაინი(ჯუჯები), თრანდუილი(ელფები), ბარდი(ადამიანები), ბეორნი(თავისუფალი), ბოლგი(ორკები, გობლინები, ვარგები).

ბრძოლის მონაწილე რასები:

არწივები

არწივები არდას სამყაროს განუყოფელი ნაწილნი არიან. ეს არსებები ხშირად ეხმარებოდნენ შუამიწეთის ხალხებს და კარგი ურთიერთობა ჰქონდათ მათთან. არწივები ზომით ძალიან დიდები და ღონივრები გახლდნენ და მძიმე ტვირთის ზიდვაც შეეძლოთ, ხოლო ბრძოლაში თავდაუზოგავად იბრძოდნენ და არდას ხალხებს დახმარებასაც უწევდნენ, მაგალითად ხუთი ლაშქრისა და ბეჭდის ომის ბრძოლებში. არწივთა რაოდენობა არ არის ცნობილი, თუმცა ისინი საკმაოდ მრავალრიცხოვანნი იყვნენ და საკუთარი მეფეც ჰყავდათ. ბეჭდის ომის ქრონიკაში ყველაზე ცნობილი არწივი, მეფე გვაიჰირი ანუ გრიგალთმეუფე იყო. ის ცხოვრობდა ნისლიანი მთების ჩრდილოეთით, ქვეშევრდომებად კი ბევრი არწივი ჰყავდა. 3018 წელს სწორედ გრიგალთმეუფემ გადაარჩინა გენდალფი ორჯერ: სარუმანის კოშკის სახურავზე ტყვეობისას და ბალროგის დამარცხების შემდეგ. 3019 წელს არწივები დაუპირისპირდნენ საურონის ნაზგულებს, რომლებიც ციდან ესხმოდნენ თავს როჰირიმებისა და გონდორელების ჯარს. გრიგალთმეუფემ გადაარჩინა ფროდო აბგელი და სემ გემჯიც, რომლებიც ბეჭდის განადგურების შემდეგ ოროდრუინის მთის ფერდობზე იყვნენ. არწივებმა მონაწილეობა მიიღეს ხუთი ლაშქრის ბრძოლაში და ორკებისა და ღამურების წინააღმდეგ იმოქმედეს.

ჯუჯები

ჯუჯები ვალარმა, აულე-მჭედელმა შექმნა. იგი მოუთმენლად ელოდა ილუვატარის შვილების გამოღვიძებას და ამ მოუთმენლობისა და ცნობისმოყვარეობისაგან შექმნა თავისი რასა – ჯუჯები. მან ჩაჰბერა მათში მდგრადობისა და გამტანობის სული, ასევე გამოიკვეთა მათი ხასიათი თავის ცოდნასა და ინტერესებზე დაყრდობით. ჯუჯები ბელერიანდში დასავლეთიდან შემოვიდნენ ცისფერი მთების გავლით, რითაც დატოვეს თავიანთი პირველი კვალი ისტორიაში და ელფებმაც ისინი თავიანთ ქრონიკებში აღრიცხეს. შვიდ უხუცეს ჯუჯა-მთავრებიდან ერთ-ერთმა, დურინ უკვდავმა დაარსა “კჰაზად-დუმი” ანუ მორია, ნისლიან მთებში. ბელერიანდში ჯუჯების ორი ნაკადი იყო ცნობილი დაბალი ჯუჯები და ნაუგრიმები, რომლებიც თავიანთ თავს “კჰაზადს” უწოდებდნენ. როგორც ცნობილია ჯუჯებს თავიანთი ენა “კჰუზდული” ჰქონდათ. ჯუჯები ცნობილები იყვნენ როგორც ძლიერებითა და ამტანობით, ასევე მრისხანებით, გამოირჩეოდნენ მებრძოლი ხასიათითაც და შესანიშნავ მეომრებად ითვლებოდნენ. მათ მონაწილეობა მიიღეს:
ბელერიანდის პირველ ბრძოლაში, უთვალავი ცრემლის ბრძოლაში, ათასი გამოქვაბულის ბრძოლაში, სარნ-ათრადის ბრძოლაში, უკანასკნელი კავშირის ომში, ჯუჯებისა და ორკების ომში, ხუთი არმიის ბრძოლაში და ბეჭდის ომში.
ჯუჯებს მთელს არდაში ტოლი არავინ ჰყავდათ მჭედლობის ხელოვნებაში. ისინი შესანიშავ ნივთებს ამზადებდნენ, მათ შორის საბრძოლო აღჭურვილობას. მათი მოგონილია მითრილიც – დრაკონის ტყავივით მტკიცე აბჯარი, რომელიც მითრილისგან მზადდებოდა. ხუთი ლაშქრის ბრძოლაში ისინი დიდი ძალებით არ მისულან, მაგრამ მაინც საკმაოდ დიდი წვლილი შეიტანეს ორკების განადგურებაში. ბრძოლაში მონაწილეობა მიიღეს მეფე დაინის მებრძოლებმა და თორინ მუხისფარის თანამეგზურებმაც, რომელთა შორის ზოგიერთი ბრძოლის ველზე დაეცა.

ელფები

ელფები მთელს არდაში უბრწყინვალესი რასაა, რომელიც ყველაზე ადრე გაჩნდა შუამიწეთში, დიდი ხნით ადრე სანამ ადამიანები და ჯუჯები გაჩნდებოდნენ. ელფები ძალიან ლამაზები არიან. მათი სიმაღლე ორ მეტრამდე მერყეობს, თუმცა არსებობენ უფრო მაღალი ელფებიც. ისინი ფლობენ დიდ სპირიტულ ძალებსაც, თუმცა ჯადოქრობას ვერ იყენებენ. ელფები უკვდავები არიან, მათი სხეული ზრდას 100 წლის ასაკში წყვეტს, როდესაც ისინი უკვე 20-დან 30-წლამდე ადამიანის მსგავსად არიან. ელფებს არ ავადდებიან, არ იყინებიან და არც ბერდებიან. ამ რასის წარმომადგენლები გამოირჩევიან საოცრად მახვილი მხედველობით, რისი წყალობითაც შეუძლიათ ჰორიზონტის ხაზზე შორსაც კი გაიხედონ. მამაკაც ელფებს სახეზე წვერი არ ეზრდებათ.
ისევე როგორც ორკები, ელფებიც ორ რასად იყოფიან: ნათელი ელფები(კალაქუენდი) და ბნელი ელფები(მორიქუენდი).
ელფები იბრძოდნენ ბნელი ბატონის, მელკორის წინააღმდეგ და მართალია თავიდან მარცხს განიცდიდნენ, მაგრამ საბოლოოდ  იმარჯვეს და მელკორი სამყაროს კიდეებიდან გააძევეს, ხოლო ბელერიანდი ჩაძირეს(ვალარებმა), რის შემდეგაც შუამიწეთიდან უამრავი ელფი წავიდა. დარჩენილმა ელფებმა ორი სამეფო, გილ-გალადი და ერეგიონი შექმნეს. გილ-გალადი ბეჭდის პირველ ომში დაეცა, ერეგიონი კი მასზე უფრო ადრე დაიშალა. საბოლოოდ ელფების უდიდესმა ნაწილმა შუამიწეთიბეჭდის II ომის შემდეგ დატოვა(როდესაც შუამიწეთი ელრონდმა და გალადრიელმა დატოვეს).
ელფები კარგი მეომრები იყვნენ. განსაკუთრებით სახელი გაითქვეს მშვილდოსნობით. ისინი ატარებდნენ მტკიცე, მაგრამ საკმაოდ მსუბუქ აბჯარს, ხოლო ხელჩართულ ბრძოლაში იყენებდნენ შუბებს, ხმლებს და დანებს. ელფები გამოირჩეოდნენ ფიზიკური ძალით და გამძლეობითაც.
ხუთი ლაშქრის ბრძოლაში მონაწილეობა ტყის ელფებმა მიიღეს, რომლებიც ელდარის ელფებთან შედარებით ნაკლებად განვითარებულები იყვნენ. მათი განთქმული მეფე თრანდუილი იყო, რომელიც ჩრდილოეთ ბნელტევრს მართავდა. ბეჭდის პირველი ომის დროს ბნელტევრის ელფებმა ბოროტი ძალის წინააღმდეგ დიდი არმია გამოიყვანეს. ომში გადარჩენილი ელფები თრანდუილმა, ოროფერის ძემ ჩაიბარა და ბნელტევრის მეფე გახდა. სწორედ თრანდუილი იყო ბეჭდის საძმოს წევრის, ლეგოლასის მამა. ტყის ელფებს არ უყვართ ჯუჯები და მათთან მუდამ უთანხმოება აქვთ. ისინი ეწინააღმდეგებოდნენ თორინ მუხისფარს და მის ჯუჯებსაც, მაგრამ ხუთი ლაშქრის ბრძოლაში მათთან ერთად იბრძოლეს. ელფები ომში მამაცი და ჭკვიანი სამხედრო ლიდერის მეთაურობით იღებდნენ მონაწილეობას და ჰყავდათ ძლიერი და კარგად აღჭურვილი ჯარიც, ამიტომ ხუთი ლაშქრის ბრძოლაში დიდი როლი ითამაშეს.

ადამიანები

ადამიანები შუამიწეთში მზის გაჩენის შემდეგ წარმოიშვნენ. ისინი ძალიან გვანან ელფებს, მაგრამ მოკვდავები არიან. ელფებმა მათ ყველაფერი შეასწავლეს და სწრაფად განავითარეს ეს ახალი რასა, რომელიც შემდეგ სამ ჯგუფად გაიყო: ჰადორი, ჰალეთი და ბეორი.
ბნელი ბატონი მელკორი ცდილობდა ადამიანებიც დაემონებინა და ეს ნაწილობრივ შესძლო კიდეც. იმ ხალხს, რომელიც ბნელ ბატონს გაჰყვა აღმოსავლელები ეწოდათ, ხოლო ვინც თავი აარიდა ბოროტ ძალებს ედაინები. ადამიანთა ყველაზე ნიჭიერი და გამორჩეული ნაწილი, დუნადანები ელფებს გაჰყვნენ და კუნძულ ნუმენორზე დასახლდა. ბოროტმა საურონმა მოახერხა ნუმენორების ელფებზე გადაკიდება, მაგრამ ამას მოჰყვა ის, რომ დუნადანების მეფე არ-ფარაზონი თავისი ფლოტით და ჯარით ზღვაში ჩაიძირა, ხოლო ნუმენორი ჩაიძირა. გადარჩენილმა დუნადანებმა შუამიწეთს მიაღწიეს და იქ ორი სამეფო: არნორი და გონდორი დაარსეს. არნორი მალე დაეცა, ხოლო გონდორი კვლავ აგრძელებდა ბრძოლას ბოროტების წინააღმდეგ.
ხუთი ლაშქრის ბრძოლაში ადამიანთა რასიდან მონაწილეობა ტბის ქალაქ ესგაროთის მეფემ ბარდმა და მისმა ჯარმა მიიღეს. ესგაროთი ტბის ქალაქი იყო, რომელიც მთლიანად ხით ააგეს. ქალაქი უმთავრესად სავაჭრო საქმიანობას ეწეოდა. აქ ჩადიოდნენ ჯუჯები, ელფები და ადამიანები, რომლებიც ერთმანეთთან და ადამიანებთან ვაჭრობდნენ. ესგაროთი საბოლოოდ დრაკონმა სმაუგმა გაანადგურა ხუთი ლაშქრის ბრძოლამდე, თუმცა ერთმა მამაცმა მშვილდოსანმა, ბარდმა ისრით განგმირა დრაკონი, რის გამოც გადარჩენილმა ქალაქელებმა თავიანთ მეფედ აირჩიეს. ესგაროთი ფაქტიურად არავის ემორჩილებოდა და დამოუკიდებელი ქალაქ-სახელმწიფო იყო, რომლის მმართველად ხალხი ირჩევდა ღირსეულ ადამიანს.
ადამიანები კარგად იყვნენ შეიარაღებულები, თუმცა მძიმე აბჯარ-საჭურველი უმეტესობას არ ჰქონდა, სამაგიეროდ ხმარობდნენ მშვილდ-ისრებს, ხმლებს, შუბებს და ფარებს. ხუთი ლაშქრის ბრძოლაში მათ მამაცი და ჭკვიანი მეთაური, ბარდი მიუძღოდათ ამიტომ ელფებთან ერთად სწორედ მათ შეასრულეს მთავარი როლი ამ შეტაკებაში.

ორკები და გობლინები

ორკები არდაში მცხოვრები ყველაზე მრავალრიცხოვანი რასაა, რომელიც ბოროტებას ემორჩილება და ემონება. რადგან ორკები ადამიანებზე ათასწლეულებით ადრე გაჩნდნენ მათ წარმომავლობას ელფებს მიაწერენ. “სილმარილიონის” მიხედვით ეს რასა ბნელი მბრძანებლის, მელკორის მიერ ნაწამები და გატანჯული ელფებისაგან წარმოიშვა, რომლებიც არდას პირველი ორკები გახდნენ. თავდაპირველად ისინი უსულოები ანუ გოლემები იყვნენ, შემდეგ კი როდესაც მელკორი დაეცა ისინიც განადგურდნენ, ხოლო ახლად წარმოქმილ ორკებს უკვე გააჩნდათ სული. ორკები ბუნებით ბოროტები არ არიან, მაგრამ მათი მოდგმა უარყოფითი სახისაა და მათი გამოსწორება შეუძლებელია.
ორკები საკმაოდ დაბალი, წელში მოხრილი, ფეხემოღუნული და გრძელმკლავება მახინჯი არსებები არიან. მათ აქვთ წითელი, მწვანე ან ყვითელი თვალები და შავი კანი, რაც საზარელ იერს სძენთ. ტანზე ორკებს სქელი და უხეში ჯაგარი აქვთ, ხოლო კბილების მაგივრად – ეშვები. მათი სამოსი ცხოველის ტყავისგან მზადდება. ორკები ძალიან ბინძურები და ველურები არიან რაც მათ მიმართ კიდევ უფრო ამძაფრებს სიძულვილს. ამ რასის წარმომადგენლები კარგი მეომრები არიან და იყენებენ აბჯარ-საჭურველს. ორკების აბჯარი შავია და უხეშადაა გამოჭედილი, ხოლო იარაღად ხმარობენ შუბებს, მოკლე მშვილდ-ისრებს შხამიანი ისრებით, გრძელ და უხეშ დანებს, ფარს და ნისკარტიან მუზარადებს. ორკებს ჰყავთ ბელადები და სარდლები, რომლებიც მათ ბრძოლაში მიუძღვიან. მეთაურებს ძლიერ და სისხლმოწყურებულ ოჯახებიდან ირჩევენ. თავად ეს მეთაურები თავიანთზე უფრო მძლავრებს ემორჩილებიან, მაგალითად საურონის ნაზგულებს. ეს ბნელი რასა მცირედ ჯადოსნურ ძალასაც კი ფლობს. ორკებში საკმაოდ განვითარებულია მედიცინა, თუმცა ეს მეტად მტკივნეული სახით ხდება.
ყველაზე დიდი სისუსტე რაც ორკებს ახასიათებთ შინააშლილობა და მუდმივი ომები თავისივე თანამემამულეებთან.
არსებობენ ორი სახის ორკები: ურუკ ჰაი(ორკთა მოდგმა) და სნაგა(მონა). ურუკ ჰაის მოდგმა მაღალი, ძლიერი ორკებისგან შედგება, რომლებიც ომისთვის არიან დაბადებულები, ხოლო სნაგები უფრო სუსტები და უძლურები არიან, თუმცა ბრძოლა მათაც ძალუძთ.
ორკებს აქვთ თავიანთი ენები, თუმცა არსებობს საერთო ენაც, რომელსაც ისინი ბარად-დურში (საურონის ციხე-სიმაგრე), მინას მორგულში და დოლ-გუდურში იყენებენ. ამ ენაზე ყველაზე ცნობილი წარწერაა: “აშ ნაზგ დურბატულუკ, აშ ნაზგ გიმბატულ, აშ ნაზგ თრაკატულუკ, აგ ბურზუმ-იში კრიმპატულ” – სიტყვები, რომლებიც ძალაუფლების მთავარ ბეჭედზეა ამოკვეთილი.
ორკებს არ უყვართ სინათლე და მზის შუქზე არ არიან ისეთი ძლიერები და მოხერხებულები, როგორც ბინდში.
გობლინები ორკების მსგავსად დაბალი, ბინძური არსებები არიან, რომელთაც არანაირი ცხოვრების აზრი არ გააჩნიათ. ისინი დაძრწიან ბნელ და საშიშ ადგილებში. აღჭურვილები არიან ორკებთან შედარებით უფრო მსუბუქი იარაღით. ზოგადად ორკებსა და გობლინებს შორის განსხვავება მეტად მცირეა. ორკების მოდგმის დროშები უმთავრესად შავი და მუქი წითელი ფერისა იყო და ხის მოკლე შტანდარტებზე ეკიდა.
5 ლაშქრის ბრძოლაში გობლინებს და ორკებს ჩრდილოელი ორკების ბელადი ბოლგი მეთაურობდათ, რომელსაც თავისი ჯარისთვის ვარგებიც შეერთებინა. ორკებს შეეძლოთ ვარგებზე ამხედრებულიყვნენ და ისე ებრძოლათ, რაც მათ საბრძოლო შესაძლებლობებს აორმაგებდა. ეს ერთგვარი უპირატესობაც იყო ხუთი ლაშქრის ბრძოლაში დანარჩენ ძალებთან. მიუხედავად ამისა ბოლგი არ გამოდგა კარგი მხედართმთავარი, რასაც თქვენ ბრძოლის მიმდინარეობისას მიხვდებით. ასე რომ ხუთი ლაშქრის ბრძოლაში ორკთა მოდგმა ძლიერი არმიით თუმცა არცთუ ჭკვიანი სარდლის მეთაურობით ერთვებოდა.

ბრძოლა
ხუთი ლაშქრის ბრძოლაში თავდაპირველად ელფები, ადამიანები და ჯუჯები მონაწილეობდნენ. ელფები და ადამიანები ბარდისა და თრანდუილის მეთაურობით ჯუჯებს უტევდნენ, რომელთაც ეული მთის განძის დათმობა არ სურდათ. თორინ მუხისფარს მიეხმარა ჯუჯათა 500 მებრძოლისაგან შემდგარი რაზმი მეფე დაინის მეთაურობით. მოულოდნელად გენდალფი გამოჩნდა და მეომარ მხარეებს ორკებისა(გობლინების) და ვარგების გამოჩენის შესახებ აუწყა. ორკები განსაკუთრებით თორინის ჯუჯების წინააღმდეგ მოიჩქაროდნენ, რომლებიც მათი ტყვეობიდანაც გაიქცნენ და მეთაურიც მოუკლეს. ორკთა მეთაური ბოლგი კი დაინზე შურის საძიებლად მიიწევდა, რადგან სწორედ დაინმა მოუკლა მამა, დიდი აზოგი აზანულბიზართან ბრძოლისას. ორკების ნაწილი ამხედრებული იყო ვარგებზე. ასევე მათ ახლდათ ღამურების არმია. ჯუჯები, ელფები და ადამიანები გაერთიანდნენ და გადაწყვიტეს ორკები ხაფანგში მოექციათ და ისე გაენადგურებინათ, რადგან ეს უკანასკნელები დიდად აღემატებოდნენ რაოდენობით მათ ლაშქარს. ელფები მთის სამხრეთ შვერზე განლაგდნენ, ხოლო ჯუჯები და ადამიანები აღმოსავლეთ შვერზე. ასეთი წყობით ისინი ალყაში აქცევდნენ ორკებს და ორივე ფლანგიდან შეეძლოთ ემოქმედათ. ელფებს და ადამიანებს განსაკუთრებით თავიანთი გაწაფული მშვილდოსნების იმედი ჰქონდათ. ელფების მშვილდოსანთა ნაწილი (1000 ელფი) ხეობაში განლაგდა მთავარი ძალების წინ. როდესაც ორკები ხეობაში შევარდნენ დეილის დანგრეული ქალაქის გავლის შემდეგ, მათ ისრების საშინელი სეტყვა დაატყდათ თავს. ბოლგის ჯარმა უკან დაიხია, თუმცა ვეღარ მოასწრო, რადგან ფლანგიდან ადამიანები და ჯუჯები დაატყდნენ თავს. მტერი ცუდ დღეში ჩავარდა, ვარგებს დაჭრილი გობლინები გაყავდათ ბრძოლიდან, მაგრამ ამასობაში მრავალრიცხოვანი ორკები მთის შვერებზე ავიდნენ და იქიდან გააჩაღეს ბრძოლა, რამაც ნელ-ნელა ბოლგის არმიის მდგომარეობა შეცვალა. ღამურების ლაშქარი ყველანაირად ხელს უშლიდათ ადამიანებს, ელფებს და ჯუჯებს, ამასობაში ბოლგი ორკებისა და ვარგების თანხლებით ბრძოლაში ჩაერთო და მოწინააღმდეგეს მთის შვერისკენ დახევა აიძულა. თორინი და მისი ჯუჯებიც დაინის რაზმს შეუერთდნენ და ბრძოლა დაიწყეს. მალე ორკებმა ალყაში მოაქციეს დაინის, თრანდუილის და ბარდის ჯარი. ამ მძიმე პერიოდში ბილბო აბგელმა არწივების გამოჩენა ახარა ელფებს, რომლებიც გამხნევდნენ, ძალები მოიკრიბეს და კიდევ ერთხელ, მამაცურად გაიბრძოლეს. მალე ბრძოლაში ბეორნი გამოჩნდა, რომელსაც უზარმაზარი დათვის სახე მიეღო. მან უამრავი ორკი გამოასალმა სიცოცხლეს, რომელთა შორის მეთაური ბოლგიც იყო. ამ შემოტევამ საბოლოოდ გატეხა ორკები და ისინი ბრძოლიდან გაიქცნენ, ხოლო ბრძოლის ველზე უამრავი დახოცილი დატოვეს. მათ მთელი არმიის ¾ დაკარგეს. ვარგებმა და ორკებმა ფეხი ამოიკვეთეს ეული მთის მიდამოებიდან და აქ აღარ გამოჩენილან. ბრძოლაში უამრავი ადამიანი, ელფი და ჯუჯაც შეეწირა, მათ შორის თორინი, ფილი და კილი. ხუთი ლაშქრის ბრძოლას შედეგად მოჰყვა მთისქვეშეთის სახელმწიფოს აღდგენა, რომელსაც სათავეში დაინი ჩაუდგა. ადამიანებმა კი ბარდის მეთაურობით აღადგინეს დანგრეული დეილი. ორივე ქვეყანა აყვავების ხანაში იყო, სანამ ბეჭდის ომი არ დაიწყო და ყველაფერი კვლავ არ აურია.

ბიბლიოგრაფია:

1. ტოლკინი, ჯ.რ.რ. ბეჭდების მბრძანებელი, ტომი 1 ბეჭდის საძმო. თბილისი: ქარჩხაძის გამომცემლობა, 2009.

2. ტოლკინი, ჯ.რ.რ. ბეჭდების მბრძანებელი, ტომი 2 ორი ციხე-კოშკი. თბილისი: ქარჩხაძის გამომცემლობა, 2010.

3.ტოლკინი, ჯ.რ.რ. ბეჭდების მბრძანებელი, ტომი 3 მეფის დაბრუნება. თბილისი: ქარჩხაძის გამომცემლობა, 2011.

4.ტოლკინი, ჯ.რ.რ. ჰობიტი. თბილისი: ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, 2011.

5. Королев, Кирилл, Толкиен и его мир: Энциклопедия. Москва: Локид-Пресс, 2005.

6. Tolkien.ge

ნაპოლეონის მამლუქი – რუსტამ რაზას მემუარები


მეგობრებო, წარმოგიდგენთ ჩემი და პროფესორ ალექსანდრე მიქაბერიძის წიგნს ნაპოლეონის მამლუქ რუსტამზე.

რუსტამ რაზა 1782 წელს თბილისში, სომეხი ვაჭრის ოჯახში დაიბადა. აღა-მაჰმად ხანის საქართველოში შემოსევის დროს მისი ოჯახი სომხეთში გაიქცა და მშობლიურ ქალაქ აპერკანს შეაფარა თავი. იქ ყოფნისას რუსტამი მონებით მოვაჭრეებმა მოიტაცეს და ჯერ დაღესტანში, შემდეგ კი სტამბოლში გაყიდეს. ბოლოს ეგვიპტეში აღმოჩნდა, სადაც წარმოშობით ქართველმა მამლუქმა – სალა ბეიმ იყიდა.

1798 წელს ეგვიპტეში ფრანგული ჯარი შეიჭრა, დაამარცხა მამლუქები და ქვეყანა დაიკავა. მომდევნო წლიდან რუსტამი ნაპოლეონ ბონაპარტის სამსახურში აღმოჩნდა და თექვსმეტი წელი ერთგულად ემსახურა იმპერატორს.

რუსტამის მემუარები პირველად საფრანგეთში გამოქვეყნდა XIX საუკუნეში, თუმცა ყველაზე სანდო 1911 წლის გამოცემაა. დღემდე საქართველოში ამ ტექსტის მხოლოდ რამდენიმე ფრაგმენტი იყო ცნობილი, წინამდებარე გამოცემით კი მკითხველს საშუალება ეძლევა ნაპოლეონის თბილისელი მამლუქის მემუარებს სრულად გაეცნოს.

ფრანგულიდან თარგმნეს, წინასიტყვაობა და კომენტარები დაურთეს ალექსანდრე მიქაბერიძემ და ნიკა ხოფერიამ.

მოიკითხეთ „არტანუჯის“ სტენდთან წიგნის ფესტივალზე 25-27 მაისს(შემდეგ “ბიბლუსის”, “პარნასის” და სხვა წიგნის მაღაზიათა ქსელებში).

თბილისის მე-14 წიგნის ფესტივალი. წიგნები, წიგნები, წიგნები…


თბილისის, რიგით მე-14 წიგნის ფესტივალი 24 მაისს დაიწყო და ოთხი დღე გასტანს. ფესტივალი კულტურის სამინისტროსა და გამომცემელთა ასოციაციის ორგანიზებით ტარდება. მასში სხვადასხვა გამომცემლობა იღებს მონაწილეობას. ფესტივალის მსვლელობისას მკითხველს საშუალება ეძლევა წიგნები შედარებით იაფად შეიძინოს.

წიგნის ფესტივალი, საგამოფენო ცენტრ ექსპო-ჯორჯიაში, საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრმა ნიკოლოზ რურუამ გახსნა.

ფესტივალის ფარგლებში დაგეგმილია სხვადასხვა აქციები, პრეზენტაციები და ლიტერატურული კონკურსები. წარმოდგენილნი იქნებიან ლიტერატურული კონკურსის საბას ფინალისტებიც.

თბილისის წიგნის საერთაშორისო ფესტივალი 27 მაისის ჩათვლით გაგრძელდება.

ჩემთვის წიგნის ფესტივალი ორმაგად საინტერესო იყო, რადგან გამომცემლობა “არტანუჯმა” წარმოადგინა ჩემი და ალექსანდრე მიქაბერიძის ახალი წიგნი – “ნაპოლეონის მამლუქი – რუსტამ რაზას მემუარები”.

ეს ნაშრომი მეტად მნიშვნელოვანია ქართული საზოგადოებისთვის, რადგან ორიგინალი მემუარების გამოქვეყნებით პასუხი გაეცემა ყველა იმ კითხვას, რომელიც რუსტამის გარშემო ჩნდებოდა და გაჩნდება. მემუარების მცირე ნაწყვეტები ადრეც იყო თარგმნილი, მაგრამ არასწორად, ამიტომ საზოგადოების დიდ ნაწილს რუსტამი ქართველ როსტომ რაზმაძედ მიაჩნდა.ყველა საინტერესო კითხვის პასუხს მკითხველი “ნაპოლეონის მამლუქში” იპოვის. ასევე გაეცნობა მცირე, თუმცა საინტერესო ცნობებს მე-18 საუკუნის მეორე ნახევრის კავკასიისა და ეგვიპტის ქართველი მამლუქების შესახებ, თუმცა ყველაზე აღსანიშნავი მაინც “ყოველთა ფრანგთა იმპერატორის”, ნაპოლეონ ბონაპარტის ცხოვრების დეტალებია. მემუარები საკმაოდ სახალისო საკითხავია. არის რუსტამის მიერ გახსენებული და მემუარებში ჩაწერილი კურიოზები და ნაწყვეტები ნაპოლეონისა და მისი გარემოცვის შესახებ, ასევე ინფორმაცია იმ ქვეყნებზე, სადაც რუსტამი იმპერატორთან ერთად ლაშქრობდა. მოკლედ მკითხველი ამ წიგნის კითხვისას ნამდვილად არ მოიწყენს და სიამოვნების გარდა, ბევრ მნიშვნელოვან და საინტერესო ფაქტს გაეცნობა.

მინდა კიდევ რამდენიმე წიგნი აღვნიშნო, რომელიც ქართულმა გამომცემლობებმა გამოსცეს და ჩემთვის საინტერესო აღმოჩნდა. მათგან ზოგიერთი შევიძინე, ზოგი მაჩუქეს. გადავწყვიტე ჯერ ეს წიგნები გამეცნო თქვენთვის:

ჟან ტიულარის “ნაპოლეონი: ერთი ცხოვრების საბედისწერო მომენტები” – ბრწყინვალე წიგნი – ასე შემიძლია შევაფასო ცნობილი ფრანგი მკვლევარისა და ნაპოლეონის საზოგადოების ერთ-ერთი მოთავის ეს ნაშრომი. მოკლედ ვიტყვი საქართველოში ასეთი დონის არცერთი ნაშრომი არ გამოქვეყნებულა ნაპოლეონის შესახებ და მე, ნაპოლეონის საზოგადოების წევრს, ეს ძალიან მახარებს. გამომცემლობა “აგორამ” ნამდვილად შესანიშნავი საჩუქარი გაუკეთა ქართველ მკითხველს.

ალექსანდრე დიუმა “კავკასია” – ცნობილი ფრანგი მწერლის მიერ კავკასიაში მოგზაურობის შესახებ დაწერილი წიგნი საქართველოსთვის ძალიან ძვირფას ცნობებს შეიცავს და მშვენივრად ასახავს მე-19 საუკუნის მეფის რუსეთის ძალაუფლებაში მოქცეულ ჩვენ ქვეყანას.აქამდე “კავკასიის” სრულყოფილი ვარიანტი არ გამოცემულა, იყო საბჭოთა ცენზურის მიერ დამახინჯებული ვერსია, ახლა კი გამომცემლობა “აგორამ” კარგი საქმე გააკეთა და ეს მნიშვნელოვანი ნაწარმოები სრულად თარგმნა და გამოაქვეყნა. წიგნი მაღალი პოლიგრაფიული ხარისხითაც გამოირჩევა.

ზურაბ ბატიაშვილი(დარუჯანაშვილი) “ტრაპიზონის იმპერიის დაარსება” – წიგნის სახელწოდება ვნახე თუ არა, გადავწყვიტე შემეძინა. ამ მეტად საინტერესო წიგნში შესწავლილია ტრაპიზონის იმპერიის დაარსება, რაშიც უდიდესი წვლილი შეიტანა თამარ მეფემ და საქართველოს სამეფომ. ტრაპიზონის იმპერია თავდაპირველად საქართველოს სამეფოს მოკავშირე და ვასალი იყო, მეგობრულად განწყობილი და ბაგრატიონებთან დანათესავებული კომნენოსების მმართველობის დასაწყისში, თუმცა საქართველოს დასუსტების შემდეგ, ტრაპიზონი სრულიად დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ იქცა და კიდევ საკმაოდ დიდი ხანი იარსება. წიგნი გამოსცა გამომცემლობა “არტანუჯმა”.

ჰიროტაკე მაედა “ქართველები სეფიანთა ირანში” – დაახლოებით ერთი წლის წინ შევიტყვე, რომ ასეთი სახელწოდების წიგნის ავტორი, იაპონელი ირანისტი და ქართველოლოგი, ჰიროტაკე მაედა იყო. ამ ადამიანმა მართლაც მეტად მნიშვნელოვანი და საინტერესო შრომა შემოგვთავაზა სეფიანთა ირანში ცნობილი ქართველი მოღვაწეების შესახებ, მათ შორის უნდილაძეები, სააკაძეები და ბარათაშვილები არიან. განსაკუთრებით გამოსარჩევია დაუდ და ალავერდი ხან უნდილაძეების წვლილი შაჰ-აბას 1-ლის დროს ირანის გამძლავრებასა და აყვავებაში. ჰიროტაკე მაედას წიგნიც გამომცემლობა “არტანუჯმა” გამოსცა, რომელიც აქტიურად აქვეყნებს საქართველოს შესახებ სხვადასხვა ისტორიულ ნარკვევებს.

ასევე მინდა გამოვყო გამომცემლობა “აგორას” მიერ გამოცემული, ფრანგი მწერლის, ბლეზ სანდრარის ორი საინტერესო რომანი – “ოქრო” და “რომი”, რომელიც ერთ წიგნად გამოიცა. “ორი ცხოვრება, ორი ბედისწერა, ორი ავანტიურისტი, რომლებიც ოჯახს ტოვებენ და გასამდიდრებლად ახალ მიწებზე მიემგზავრებიან. ერთი მე-19 საუკუნეში, მეორე მე-20-ში. ორივე ნულიდან იწყებს და მუხლჩაუხრელი შრომით მწვერვალებს იპყრობს, სახელს გაითქვამს და უცებ, რატომღაც, ყველაფერს კარგავს. სანდრარი თითქოს ერთმანეთში ურევს სინამდვილეს და გამოგონილს, მაგრამ მთლიანობაში, ორივე რომანი დოკუმენტურია, ისტორიული წყაროებიდან ნაკვები, სადაც ნამდვილად არსებული ადამიანების ნამდვილი ცხოვრებაა გადმოცემული. თუმცა, რა არის ცხოვრება? ისევ სანდრარის სიტყვები რომ მოვიშველიოთ “მთელი ცხოვრება ერთი ლექსი, ერთი ამოსუნთქვაა…”.

ნიკა ხოფერია

ფენტეზი, ლიტერატურა, დრო


ალბათ ყველა ლიტერატურის მოყვარულმა იცის, რომ ქართველი მკითხველი ფენტეზისა და სამეცნიერო ფანტასტიკის სიყვარულით მაინცდამაინც არასოდეს გამოირჩეოდა(თუ ჟიულ ვერნის სამეცნიერო ფანტასტიკის სტილში დაწერილ ნაწარმოებებს არ მივიღებთ, რომლებიც საკმაოდ მიღებული იყო წიგნის მოყვარულთა წრეში), თუმცა 21-ე საუკუნეში ეს ჟანრები ნელ-ნელა შემოვიდა ჩვენს ცხოვრებაში, განსაკუთრებით პოპულარული კი ჯოან როულინგის “ჰარი პოტერის” ტომეულების გამოცემის შემდეგ გახდა.

ამას მოყვა “ჰობიტის”, “ბეჭდების მბრძანებლის”, “ოქროს კომპასის”, “შიმშილის თამაშების”, “ამბერის ქრონიკებისა” და რამდენიმე ცნობილი უცხოური ფენტეზის გამოცემა.

რაც ყველაზე სასიხარულოა, გამოჩნდა ქართველი მწერალი, ნატო დავითაშვილი, რომელმაც ქართული მითოლოგიასა და ტრადიციებზე დაყრდნობით დაწერა მშვენიერი წიგნები ფენტეზის ჟანრში: “როცა ფრთოსანი ლომები დაბრუნდებიან”, “ამბავი ლილე იროელისა”, “ნისლები და ნისლებს მიღმა”, “ოთხი მხარე და ოთხი სვეტი”.

მან მოიპოვა ისეთი ლიტერატურული პრემიები, როგორ არის “ოქროს ბუმბული”(“როცა ფრთოსანი ლომები დაბრუნდებიან”) და “გალა”(“ნისლები და ნისლებს მიღმა”), ეს კი ერთგვარად იმაზე მეტყველებს, რომ ნელ-ნელა საქართველოში ფენტეზი ვითარდება.

ამ ჟანრის წინსვლაში დიდი წვლილი მიუძღვის მთარგმნელ ნიკა სამუშიასაც, რომელმაც “ბეჭდების მბრძანებლის” ტრილოგიის, “ჰობიტისა” და “შიმშილის თამაშების” შესანიშნავი თარგმანები შემოგვთავაზა. მე პირადად ძალიან მიხარია ამ ჟანრის განვითარება. ბევრს ვკითხულობ სხვადასხვა, განსაკუთრებით კი ისტორიულ-სამეცნიერო ლიტერატურას, მაგრამ ფენტეზში ვხედავ თავისუფლებას, რომელიც არცერთ სხვა ჟანრს არ აქვს. უსაზღვრო ფანტაზიით შექმნილ ირეალურ სამყაროებში მყოფ ლიტერატურულ გმირთა ისტორიები გაძლევს საშუალებას განიტვირთო, დაისვენო, მცირე ხნით მოსწყდე რეალობას და განიცადო, იგრძნო ის, რასაც ავტორი დებს ასეთ ნაწარმოებში. ზოგადად ვთვლი, რომ ფენტეზისა და სამეცნიერო ფანტასტიკის გარეშე მსოფლიო ლიტერატურა არ იქნებოდა ისეთი მდიდარი, ისეთი შთამბეჭდავი და ლამაზი, როგორიც არის და მინდა ყველას ვურჩიო, რომ იკითხოს ფენტეზი, დაისვენოს, იოცნებოს, იყოს თავისუფალი თუნდაც მცირე დროით. ეს ძალიან ბევრს ნიშნავს. საკმაოდ დიდი ხნის წინ, გასართობად თავისუფალ დროს, გადავწყვიტე პატარა ფენტეზი შემექმნა, თუმცა მხოლოდ 1 მცირე თავი გავაკეთე. მინდა შემოგთავაზოთ, გაეცანით და ნუ იქნებით ძალიან სასტიკები გამოუცდელი ფანტაზიორის მიმართ(ეს ჩემი პირველი ლიტერატურული ნაწყვეტია, ვმუშაობ ისტორიულ-მეცნიერულ ჟანრში).

ბრძოლა შარქატის ციხესთან

ნაწილი I

წყვდიადს დაესადგურებინა შარქატის ციხის თავზე. შავი ღრუბლები ავად იმუქრებოდნენ ჭექა-ქუხილითა და წვიმით. მიწისქვეშიდან ძლიერი ბიძგები იგრძნობოდა, თითქოს ცაც და მიწაც მტერთან ერთად გვებრძოდა. შავი, საშინელი ფრინველების ყივილი სრულ სიჩუმეში გამყინავად გაისმოდა. ჩრდილოეთით ტყეებს ცეცხლი ეკიდა, ხანძარი შთანთგავდა ათასწლოვან ხეებს, მაგრამ ამაზე ახლა აღარავინ ფიქრობდა. დაძაბულობა და ნერვიულობა სუფევდა ჩემს თანამებრძოლებს შორის. ბორკი და ბროდი გუშინ დაიღუპნენ გარე ბასტიონისთვის ბრძოლაში სხვა მრავალ ჩვენიანთა შორის… როდესაც ცამ ცეცხლოვანი წვიმა წამოუშინა, მაშინ გაგვიჭირდა ყველაზე მეტად. მტრის საალყო მანქანების დაწვა მოვახერხეთ, ხალდები ჩავხოცეთ… უკან დაიხია ბნელმა, მაგრამ დილა არ გათენდა, კვლავ სიბნელე ფარავდა მტრის ბოროტ ზრახვებს ჩვენგან. ციხის დაქცეული ადგილები ამოვაშენეთ, ჩავხერგეთ ყველაფრით რაც ხელში მოგვხვდა, ახლა რა იქნება? საშინელება გვიახლოვდება, სასიკვდილო საფრთხე გვემუქრება, სიკვდილი ალბათ გარდაუვალია. წარსულში მოგვიგერიებია იერიშები, მაგრამ თითქოს მტერს ახალი ძალები შეემატა. მათთან დაპირისპირება სასტიკად რთული გახდა. ჩვენს მახვილებს უჭირთ ჰელთა ჯავშნის გაკვეთა, ისინი კი ისე ჭრიან ჩვენს რკინის მუზარადებს, როგორც ვაშლს. ისრები საკმარისად გვაქვს, მაგრამ მტერი ურიცხვია. უძილობისგან ფეხზე ძლივს ვდგავართ. მე დასვენების საშუალება მცირე ხნით მომეცა და ჩანაწერებს მივუბრუნდი, რათა ომის ქრონიკის ალბათ უკანასკნელი თავი დამესრულებინა, იმედია ოდესმე ვინმე წააწყდება და გაიგებს ჩვენს შესახებ, გაგვიხსენებს… ისრების ზუზუნი მესმის უკვე. შეტევა დაიწყო…(სიგურდ ბარდი, ეშმაკის ეპოქის 966 წელი, შარქატის ქრონიკები, თავი VI).

- ადგილებზე! მოემზადეთ უქნარებო, მტერი არ დაგვინდობს, არც ჩვენ უნდა დავინდოთ, ყველანი დახოცეთ! – უხმობდა მეომრებს შარქატის ციხისთავი თორან ჟღალწვერა. კატაპულტები მზადყოფნაში! – ბრძანებებს იძლეოდნენ ციხის ფართო ბანზე მდგარი მეთაურები. მშვილდოსნები მარჯვენა კედელზე გაგზავნეთ, კარიბჭის დაცვა გააორმაგეთ, კუპრი მოადუღეთ! – არ ცხრებოდა ჟღალწვერა – ააფრიალეთ ჩვენი დროშები, აღმართეთ სამეფო შტანდარტი. დერულგ, ოლაფ, ჩემი მახვილი და ჩაფხუტი მომიტანეთ, სწრაფად!

მეომრებმა პოზიციები დაიკავეს კოშკებსა და გალავანზე. ყველას იარაღი ჰქონდა მომარჯვებული და მტრის გამოჩენას ნერვიულად ელოდა. ამ დროს სადღაც შორს რაღაც ხმაური მოისმა. ჟღალწვერამ რამდენიმე მამაცი კაცი დაზერვაზე გაგზავნა ცხენებით, რათა გაეგოთ რა ხდებოდა. რკინის კარიბჭე გაიღო და მხედრები წყვდიადში გაუჩინარდნენ. დაძაბულობამ იმატა, გამოუცდელ მეომრებს იარაღი ხელში უკანკალებდათ. – ნუ გეშინიათ ბიჭებო, კუდით ქვას ვასროლინებთ – კოშკიდან-კოშკზე გადადიოდა ჟღალწვერა და თავის ხალხს ამხნევებდა. განსაკუთრებით მარცხენა კედლის სიმტკიცე აეჭვებდა, ამიტომ იქ ყველაზე მეტი ცოცხალი ძალა განალაგა: საუკეთესო ასეულები ადულისიდან და მშვილდოსნები თელ-ეროდიდან, მამაცი ბალდერის მეთაურობით.

შარქატის ციხე-სიმაგრე შარქატის(სისხლის) კლდეზე იდგა, რაც ძველი გადმოცემების მიხედვით იმიტომ შეერქვა, რომ აქ სხვადასხვა ეპოქაში მრავალი ბრძოლა გამართულიყო და ბევრი სისხლი დაღვრილიყო. სიმაგრეს სამი დონე ჰქონდა: პირველ დონეს დაბალი, თუმცა მტკიცე და სქელი გალავანი შეადგენდა, რომელიც ოთხ მრგვალ ბასტიონს ერტყა გარს, მეორე გალავანი ნაკლებად განიერი, მაგრამ უფრო მაღალი იყო, ხოლო მისი კოშკები წახნაგოვანი გახლდათ. აქედან ბოლო დონემდე ანუ ციტადელამდე მიწა მოსწორებული იყო გალავნის სიმაღლეზე და ფართო ბანზე დამცველებს კაპატულტები განელაგებინათ, რომლითაც საკმაოდ შორს წვდებოდნენ მტერს. ციტადელი უზარმაზარი ლოდებით აეგოთ, ხოლო სახურავი ხის ჰქონდა. ეს ნაგებობა უფრო საცხოვრებელი შენობის შთაბეჭდილებას ტოვებდა, ვიდრე სამხედრო დანიშნულების. ასეც იყო: ეროდიონელები მას იარაღისა და სურსათის საწყობად იყენებდნენ. შარქატის ციხეს დიდი, რკინით ნაჭედი მუხის კარიბჭე ჰქონდა, რომელსაც საჭიროებისას უკნიდან დიდი მორებით ხერგავდნენ. ციხე-სიმაგრე წყლის პრობლემას არასდროს შეუწუხებია, რადგან მეორე დონეზე წყაროები მოჩუხჩუხებდა. გალავნის პირველ დონეს გარშემო წყლის არხი ერტყა, რომელიც მიწისქვეშა ნაკადულებით ივსებოდა, მაგრამ ამჟამად დამშრალიყო, თითქოს მტერს უწყობდა ხელს ეროდიონელების ციხეზე იერიშში, ვინ იცის, იქნებ სწორედ წყვდიადის ძალებმა შეძლეს ბუნების დამორჩილება და მისი შარქატის ციხისკენ მომართვა.

ციხის პირველი დონიდან თითქმის აღარაფერი ჩანდა, რადგან სქელი ნისლი ჩამოწვა. უშიშარი ჟღალწვერა კვლავ ომახიანად აგრძელებდა მეომრების შეგულიანებას, მაგრამ ამ დროს ციხის კარიბჭესთან მისი გაგზავნილი მზვერავთა ცხენები გამოჩნდნენ. მხედრები აღარსად იყვნენ. მეომრებს ძარღვებში სისხლი გაეყინათ ამის დანახვაზე, იარაღს მაგრად მოკიდეს ხელი და თვალებით იდუმალ ნისლში საშინელი მოწინააღმდეგის მოძებნას ცდილობდნენ. ჟღალწვერაც კი შეაკრთო მზვერავთა გაუჩინარებამ, მაგრამ არ შეიმჩნია – ჯარისკაცებო, მოემზადეთ, მტერი ძალიან ახლოსაა – გააფრთხილა დამცველები და თვითონ პირველი გალავნის კარიბჭისკენ დაეშვა.

სწორედ ამ დროს შორს რაღაცამ დაიგრგვინა, წამიერი სიჩუმე ჩამოვარდა და საშინელი ღრიანცელითა და ხმაურით ნისლიდან მტრის არმიის ლეგიონები გამოიჭრნენ. ხმლებით, აკინაკებით, ჩუგლუგებით, მშვილდ-ისრებით, შუბებითა და ცულებით შეიარაღებული, ჯაჭვის პერანგითა და ფარით დაცული ხალდები სწრაფად მოარბენინებდნენ კიბეებს, შორიდან კატაპულტებმა დაიგრუხუნეს და გალავანს რამდენიმე ათეული ქვის ბირთვი მოხვდა, თუმცა დიდი ზიანი ვერ მიაყენა. შარქატის ციხიდანაც საკადრისი პასუხი გასცეს და ცეცხლმოდებული ყუმბარები პირდაპირ მტრის ცენტრში გაგზავნეს. ხალდები დაფრთხნენ, მაგრამ იერიში არ შეუჩერებიათ. ასპარეზზე რამდენიმე მბზინავი, მოვერცხლილი აბჯრით შემოსილი და ზარადიანი მხედარი გამოჩნდა. მათი ცხენები კუნაპეტივით შავი იყო და რუხი მოსართავები ჰქონდათ. მხედრები ერთიორად მაღლები იყვნენ დაბალ და მახინჯ ხალდებთან შედარებით. გრძელი, თეთრი თმები მუზარადიდან გამოსჩროდათ და მხრებზე ეფინათ, უნაგირზე კონდახიანი მშვილდები ჰქონდათ აკიდებული, ხოლო ზურგზე მახვილი მოეგდოთ. მათ გვერდით შედარებით უფრო მომცრო ტანის საჭურველმტვირთველები მოსდევდნენ, არა ხალდები, არამედ ჩვეულებრივი ადამიანები. ისინი ტენიდნენ მათ კონდახიან მშვილდებს და უკან აწვდიდნენ. მხედრები საოცარი სიზუსტით ესროდნენ ქონგურებს მიღმა ჩასაფრებულ შარქატის დამცველებს. მათთან ერთად ციხის გარნიზონს ისრები ხალდების ათასეულმაც დაუშინა.

ჟღალწვერამ და მისმა მებრძოლებმა პირველი ტალღა მოიგერიეს, კიბეები ჩაყარეს და ხალდები ჩახოცეს, მაგრამ ამავე დროს ჰელები ძალები ავიწროებდნენ დასავლეთის კედლის მცველებს. იქ ცნობილი მებრძოლი, როდმარი მეთაურობდა ეროდიონელებს. ხალდებმა იმდენი კიბე მიადგეს გალავანს, რომ როდმარის ხალხი ვეღარ აუდიოდა. ორი ხალდი პირდაპირ მეთაურს დააცხრა, მაგრამ მან ორივე ძირს ჩამოყარა და ერთ-ერთს ცულის ყუა უთავაზა, ხოლო მეორეს მისმა მეგობარმა, სიგურდ ბარდმა წააცალა საზიზღარი თავი. მოწინააღმდეგემ კოშკზე მოახერხა ასვლა და ოციოდე ხალდმა, ბრჭყვიალა აბჯრით შემოსილი და ზარადჩამოშვებული ჰელის დახმარებით შავი ალამი აღმართა. როდმარმა სიგურდისა და სამი მეომრის თანხლებით სწრაფად შეუტია მას, რადგან იცოდა ეს შეიძლება სავალალოდ დასრულებულიყო და მოწინააღმდეგეს კოშკის საკუთარი პოზიციის გასამაგრებლად გამოეყენებინა. აბჯარასხმული ჰელი მეთაური ორ ეროდიონელს მისწვდა თავისი გრძელი მახვილით და თავები დააყრევინა, როდმარი კი ულმობლად იქნევდა ცულს, ხოცავდა ხალდებს და მისკენ მიიწევდა. ბოლოს ორი მძლავრი მებრძოლი ერთმანეთის პირისპირ აღმოჩნდა. ჰელმა მახვილი მოუქნია როდმარს, მან აიცილა და ცული მხარში შემოკრა, თუმცა ბევრი ვერაფერი დააკლო მის მტკიცე საჭურველს. მოწინააღმდეგე ქარაშოტივით გადმოვიდა შეტევაზე.

როდმარს ფარი თან არ ჰქონდა და უჭირდა ცულით მისი მოგერიება. ამ დროს ერთ-ერთი დაჭრილი ეროდიონელი წამოიწია და ჰელს მუხლში ჩასცა გრძელი ხანჯალი. ავსულმა დაიხრიალა, მოულოდნელი დარტყმის მიმყენებელი ადგილზე მოკლა, თუმცა ცალი ფეხით კოჭლობა დაიწყო. როდმარმა დრო იხელთა. ორი მკვეთრი მოძრაობით ჩამოიცილა მისი დარტყმებ და თავისი ცული პირდაპირ სახეში უთავაზა. ზარადი გასკდა და ჰელს თავი შუაზე გაეპო. იგი მუხლებზე ჩაიკეცა. ხალდები შიშით მიმოიფანტნენ. მათი დიდი ნაწილი როდმარის ხალხმა დახოცა და კედლიდან გადაყარა. კიბეებიც ჩაყარეს, თუმცა მტრის იერიში მაინც გრძელდებოდა და ხალდთა ახალი და ახალი რაზმეული მოიწევდნენ დასავლეთ კედელზე. სიგურდ ბარდი ფეხში დაჭრეს და როდმარმა ჯარისკაცებს მისი ბრძოლიდან მოცილება უბრძანა, თვითონ კი თავდავიწყებით გადაეშვა მტრის რიგებში. ჟღალწვერა ამოქმედდა – სკალდირ, სწრაფად დასავლეთ კედელზე, შენი რაზმი წაიყვანე, აქ ჩვენც ვეყოფით – სისხლში გასვრილ ცულის ტარს მოავლო ხელი. მალე მტერი იქიდანაც განდევნეს.

გალავანი დაჭრილებითა და გარდაცვლილებით იყო სავსე, დახოცილი ხალდები მეომრებმა კედლიდან გადაყარეს, იგივეს გაკეთება მოუხდათ თავიანთ დახოცილებთან მიმართებაში, რადგან ალყაში მოქცეულ ციხეში გახრწნილი გვამი ეპიდემიას გამოიწვევდა. ჟღალწვერამ სულ ორმოცამდე ჯარისკაცი დაკარგა, მტერმა გაცილებით მეტი, მაგრამ შარქატის მცველებმა იცოდნენ, რომ მოწინააღმდეგე ურიცხვი იყო და ამიტომ ძალებს უნდა მოფრთხილებოდნენ. ნახევარი საათის განმავლობაში არცერთი ხალდი აღარ გამოჩენილა. ჰელებიც თვალს მიეფარნენ. გამოცდილი ციხისთავი გრძნობდა, რომ მთავარი შემოტევა მალე დაიწყებოდა, ამიტომ ძალების გადაჯგუფება დაიწყო – ოლაფ, ცოცხალი ხარ? ზემოთ ადი და ციტადელიდან ისრები მოგვაწოდე, კარიბჭეს ბიჯგები შევუყენოთ აბა საქმეს შეუდექით! ჯარისკაცები უზარმაზარ მორებს შეეჭიდნენ და მალე ციხის კარი საიმედოდ იყო დაცული. ჟღალწვერამ მუზარადი მოიხადა, იღლიაში ამოიჩარა და კეცებივით ფართო და უხეში ხელისგულებით გაქონილი სახე მოიწმინდა – როდმარი მომიყვანეთ. ორი ჯარისკაცი გაიქცა ბრძანებაზე. მცირე ხანში დასავლეთ კედლის რაზმების ხელმძღვანელიც გამოჩნდა. როდმარი მაღალი, მხარბეჭიანი კაცი იყო, მოკლე, შავი წვერითა და ყორანივით შავი, ძალზედ მეტყველი თვალებით. ჯერ კიდეც ახალგაზრდას, უკვე გამოცდილი მეომრის იერი ჰქონდა. ტანთ უბრალო ჯაჭვის პერანგი ემოსა და ჩრდილოური მუზარადი ეხურა. ბეწვის ქურქი ზურგზე მოეგდო, წელზე შემორტყმულ ტყავის სარტყელზე ორლესული მახვილი ჩამოეკიდა. ხალდების მუქი სისხლით შეღებვოდა ფეხსაცმელები. გისმენთ მეთაურო – მოკლედ განუცხადა ჟღალწვერას. – ჩემო მამაცო როდმარ, შარქატის ციხის დღეები დათვლილია, ჩვენც მალე დავიხოცებით და ჩვენს დამპალ სულებს ეშმაკებს ჩავაბარებთ. მე ამას ვგრძნობ, ვიცი, რამდენიმე იერიშსღა თუ გავუძლებთ, შენთვის უკანასკნელი დავალება მაქვს, გამომყევი – წამოდგა ჟღალწვერა – არტან, მეთაურად დროებით შენ გტოვებ, მიხედე საქმეს, მე ციტადელში მივდივარ როდმართან ერთად.

ციტადელი დაცარიელდა, რადგან ყველა მეომარი პირველი და მეორე დონეების დასაცავად გაგზავნა მეთაურმა. როდმარმა და თორან ჟღალწვერამ ჩირაღდნები მოიმარჯვეს, რადგან ცა კვლავ საშინლად იყო მოქუფრული და მუქარით დაჰყურებდა ციხეს. როდმარ – შემოდი, გასძახა ჟღალწვერამ ქვის კედლებით ცალკე გამოყოფილი ოთახიდან, რომელშიც პირველმა თვითონ შეაბიჯა და სანთლები აანთო. როდმარიც მიჰყვა და დაინახა უცნაური ნახატებით ჭერამდე დაფარული შიდა კედელი. გამოსახული იყო ბრძოლის სცენები – ეროდიონელები ებრძოდნენ გოლიათებს, მგლებს, ჰელებს და ხალდთა ასეულებს. ზოგგან უცხო ენით მიწერილი წარწერებიც ჩანდა.

ჟღალწვერამ ერთ-ერთ ნახატზე ანიშნა – ეროდიონელი მეომარი გულში ხანჯალს უყრიდა ჩამუხლულ ადამიანს, რომელსაც მუსფელის გვირგვინი ედგა თავზე. როდმარ – იცი რა არის და რას წარმოადგენდა ასწლეულების წინ შარქატის ციხე? – ალბათ თავდაცვის საშუალებას მტრისგან – გულუბრყვილოდ ჩაილაპარაკა იმბროსელმა. შარქატის ციხე ჩვენი ქვეყნის ყველაზე ძველი ნაგებობაა როდმარ და აქამდე რამდენჯერმე აუღია მტერს. პირველი ეპოქის 402 წელს ცნობილმა იბეროსელმა მებრძოლმა, არკოს კოჭლმა შარქატის ციხესთან გამართულ ბრძოლაში დაამარცხა ჰელთა და ხალდთა იმპერატორი ვლადისლავ II დაწყევლილი, მგონი მის შესახებ შენც გსმენია, როგორც ეროდიონელი ბარდები მღერიან:

“იყო დრო როცა ციხე შარქატის,

გადაეღობა გზად მეფეს ხალდთა,

ცანი შერისხა, ხალხი დასაჯა,

გადაეფარა ღრუბელი მკვდართა,

არკოსის ძალამ დასძლია იგი,

და დასცა მიწას შავი კოშკები,

მისმა ჯარებმა გააცამტვერეს,

უკუნის ძალთა ცეცხლის დროშები,

გარბოდა მეფე ხალდთა ძლეული,

უკან მისდევდა სიკვდილი ფლიდი,

არკოსის მახვილს ვეღარ გაასწრო,

მიწას დაეცა გვირგვინი დიდი,

მისანმა მეფეს ურჩია ასე,

გვირგვინს შარქატი უკეთ დაიცავს,

მასზე უკეთეს ადგილს ვერ გირჩევ,

როცა უკუნი მიწას მოიცავს…

- როდესაც ორმოცდაათი წლის წინ ამ ციხის დაცვა ჩამაბარეს, მას შემდეგ ჰელებმა მრავალჯერ სცადეს გვირგვინის ხელში ჩაგდება, რადგან მის გარეშე ვერ გაერთიანდებიან.

ვერცერთი დიდებული ვერ შეძლებს სრულად დაიმორჩილოს ჰელთა სხვა დინასტიათა სამთავროები, ისინი მხოლოდ გვირგვინიან მეუფეს აღიარებენ(ალბათ შენ ამ ნივთზე ჩემზე ბევრად მეტს გაიგებ). მას შემდეგ მუსფელის, ზარდანისა და სკალდის ლორდები მოსვენებას არ გვაძლევენ, მეფე გუდრიკ გუნარის ძეს კი არ სურს ქვეყნის სიღრმეში წაიღოს ჰელთა გვირგვინი, კვლავ მისნის წინასწარმეტყველებისა სჯერა, მაგრამ დადგა დრო, როდესაც ამ ნივთის აქ გაჩერება აღარ შეიძლება, თუ მას მტერი დაეუფლება, სასიკვდილო საფრთხის ქვეშ აღმოვჩნდებით, ახლა კი ორი გაერთიანებული ჰელთა სამთავროს ჯარები დგანან, ხსნა აღარაა, ათასზე ნაკლები დავრჩით… ჟღალწვერამ ვერცხლის გასაღები მოარგო ხის სკივრის საკეტს, გააღო და შავ ქსოვილში გახვეული რაღაც ნივთი ამოიღო. ეს პირადად მეფეს გადაეცი, პირდაპირი გზით შეგიძლია იმოძრაო, ჩასაფრებები არამგონია მოაწყონ, ჯერ ღრმად არ შემოსულან ქვეყანაში, ჩემი ცხენი, ჰუნდესი წაიყვანე და წადი, სწრაფად!

მეთაურო, გთხოვ ჩემი დაჭრილი მეგობარი, სიგურდ ბარდიც თან გამაყოლო, იგი შარქატელთა გმირობის უტყვი მოწმე და უკვდავმყოფია, სიგურდი პოემებს თხზავს ჩვენ გმირობაზე, არასოდეს რომ არ დაივიწყონ ეროდიონელებმა, თუ ვინ დგას მათი მშვიდად ცხოვრების სადარაჯოზე. ნებას გაძლევ, წაიყვანე სიგურდიც, მისი ცხენი თავლაშია, ნახვამდის როდმარ, ჯოჯოხეთში შევხვდებით! – გადაიხარხარა ჟღალწვერამ და მხარზე ხელი დაჰკრა – შემდეგ ჩაფიქრდა და უთხრა – ბოლომდე იბრძოლე, რათა ჩვენი გმირობა ამაო არ გამოდგეს, დაიცავი მეფე, დაიცავი ხალხი და დაიცავი ქვეყანა! – გაეშურე შენი ბედის საძიებლად! მშვიდობიან გზას გისურვებ მამაცო მეომარო! როდმარი მიხვდა, რომ უნდა ეჩქარა, მტკიცედ ჩამოართვა ხელი ჟღალწვერას, შემდეგ კი მეგობრულად გადაეხვია და სიგურდის მოსაყვანად გაიქცა. მალე როდმარი და სიგურდ ბარდი გავეშებულ ბედაურებს დედაქალაქისკენ მიაჭენებდნენ, შარქატის ციხე კვლავ ამაყად იდგა, მისი დამცველები კი საკუთარი სხეულით იცავდნენ მის თითოეულ კოშკს, გალავანს, მალე კიდევ უფრო ჩამოღამდა და მოგზაურთათვის სიბნელის მიღმა გაქრა შარქატის უკანასკნელი ლანდი…

ნიკა ხოფერია